Quy trình dịch đại cương.

Tịch Địa

Trúc Cơ Hậu Kỳ
Ngọc
108,477
Tu vi
94
Vừa đọc được 1 cfs khá hay, copy về cho các bạn cùng đọc:

Tôi biết bài này muốn kêu gọi việc duy trì sự trong sáng của Tiếng Việt đang ngày càng mờ nhạt trong lĩnh vực edit và dịch truyện hiện nay.

Điều tôi thấy hơi lo ngại chính là về vấn đề ngôn ngữ của người edit lẫn độc giả. Không biết từ bao giờ, việc sử dụng các từ "thuần Hán" trong dịch và edit truyện lại được coi là "cho sang", "cho hay" và "giữ được cái hồn của truyện"? (Ở đây tôi dùng từ "thuần Hán", vì chúng chỉ là những từ tiếng Trung hiện đại được phiên âm sang tiếng Việt, chứ không hề tồn tại trong ngôn ngữ Tiếng Việt, không có nghĩa trong tiếng Việt nên không được coi là "từ Hán Việt")

Bản chất của việc dịch thuật là giữ được cái hồn của truyện gốc trong khi vẫn chuyển ngữ hoàn toàn để người đọc dễ dàng hiểu trong ngôn ngữ của họ. Điều đấy có nghĩa là người dịch cần phải tìm được những từ ngữ có ý nghĩa tương đương hoặc một cách hành văn có tồn tại trong ngôn ngữ bản địa để chuyển ngữ văn bản gốc, chứ không phải bê nguyên văn vào rồi chú thích. Những bản dịch trước đây làm rất tốt điều này.

Những hiện tại thì sao? "Ân", "sinh khí", "biểu tình"... mấy từ này các thím thử search xem trong tiếng Việt nó có nghĩa là gì? Có đúng ý nghĩa mà truyện muốn diễn tả không? Tại sao không thể chuyển ngữ thành "Ừ/Vâng", "tức giận", "biểu cảm/vẻ mặt"? Hài hước hơn là có những truyện để nguyên tên phim Hán Việt, ví dụ "Cá voi trắng" thành "Bạch Kình" (Bạch Kình không phải tên người, nội dung là về con cá voi trắng", hay "Hoa tường vi nở" thì để là "Tường Vi Hoa Khai" để "cho hay". Chưa kể đến những câu văn có trật tự từ không phù hợp với ngữ pháp Tiếng Việt. Với mọi người mới đọc truyện, không biết nhiều từ Hán thì liệu có hiểu những cái tên và những từ đó không? Như vậy thì việc chuyển ngữ đã mất đi giá trị thật sự của nó rồi. Thích từ "thuần Hán" như thế thì đi đọc QT đi cho rồi.

Nhưng vấn đề khủng khiếp hơn mà tôi muốn nói là: Sau khi bị những bản edit như vậy "thuần hóa", các độc giả "thông thái" đã tôn sùng các bản edit mạng, phỉ báng các bản dịch vì không sử dụng từ "thuần Hán". Để tôi kể một vài ví dụ nhé, chắc các bạn còn nhớ vụ phốt "Đạo mộ bút ký" xuất bản năm nào, khi dịch giả dịch "Muộn Du Bình" thành "Bình kín miệng", các độc giả thông thái đã thi nhau phỉ báng. Nhưng xin thưa "Muộn Du Bình" là biệt danh, không phải tên riêng, mà đã là biệt danh thì dịch giả được phép và nên dịch sang từ Tiếng Việt tương đương, giống như trong Ma thổi đèn dịch Bàn Tử thành "Tuyền béo", Harry Potter dịch "Half-Blood Prince" thành Hoàng tử Lai vậy. Hay như gần đây có vụ "Ma đạo tổ sư", đòi giữ từ "bạch nhãn lang", hay "sói mắt trắng" vốn có nghĩa là "vong ơn bội nghĩa" trong ngôn ngữ Tiếng Việt.
(Tôi không có ý định bênh bản dịch nào trong 2 bản dịch được lấy ví dụ, nhưng chuyện nào ra chuyện đó, cái nào thật sự sai thì hẵng lên án. Nên mong đừng ai lôi các lỗi khác trong 2 bản dịch đó để phản bác luận điểm toàn bài của tôi)

Có ai từng nghĩ, nếu tình trạng này vẫn tiếp tục, các dịch giả sẽ bị buộc phải thay đổi theo thị hiếu để duy trì doanh thu, vậy thì dần dần chất lượng các truyện được xuất bản sẽ ngày càng thoái hóa, ngôn ngữ lộn xộn "lậm Tàu" không khác gì những bản edit mạng?

Một lần cuối tôi nhấn mạnh, các editor và độc giả làm ơn hãy tôn trọng chính ngôn ngữ mẹ đẻ của mình, hãy cố gắng giữ đúng tinh thần của dịch thuật, cố gắng chuyển ngữ những từ ngữ, câu cú có thể chuyển ngữ, nếu bạn thích câu chữ của nguyên tác, hãy để nó ở phần chú thích. Việc giữ lại những từ ngữ "Thuần Hán" không có ý nghĩa trong Tiếng Việt không thể hiện cái hay, cái sang, mà chỉ thể hiện sự nghèo nàn của các bạn trong chính ngôn ngữ mẹ đẻ của mình mà thôi.
 

Đô Đô bé bỏng

Luyện Hư Hậu Kỳ
Moderator
Dịch Giả Trường Sinh
Ngọc
91,536
Tu vi
888
Vừa đọc được 1 cfs khá hay, copy về cho các bạn cùng đọc:

Tôi biết bài này muốn kêu gọi việc duy trì sự trong sáng của Tiếng Việt đang ngày càng mờ nhạt trong lĩnh vực edit và dịch truyện hiện nay.

Điều tôi thấy hơi lo ngại chính là về vấn đề ngôn ngữ của người edit lẫn độc giả. Không biết từ bao giờ, việc sử dụng các từ "thuần Hán" trong dịch và edit truyện lại được coi là "cho sang", "cho hay" và "giữ được cái hồn của truyện"? (Ở đây tôi dùng từ "thuần Hán", vì chúng chỉ là những từ tiếng Trung hiện đại được phiên âm sang tiếng Việt, chứ không hề tồn tại trong ngôn ngữ Tiếng Việt, không có nghĩa trong tiếng Việt nên không được coi là "từ Hán Việt")

Bản chất của việc dịch thuật là giữ được cái hồn của truyện gốc trong khi vẫn chuyển ngữ hoàn toàn để người đọc dễ dàng hiểu trong ngôn ngữ của họ. Điều đấy có nghĩa là người dịch cần phải tìm được những từ ngữ có ý nghĩa tương đương hoặc một cách hành văn có tồn tại trong ngôn ngữ bản địa để chuyển ngữ văn bản gốc, chứ không phải bê nguyên văn vào rồi chú thích. Những bản dịch trước đây làm rất tốt điều này.

Những hiện tại thì sao? "Ân", "sinh khí", "biểu tình"... mấy từ này các thím thử search xem trong tiếng Việt nó có nghĩa là gì? Có đúng ý nghĩa mà truyện muốn diễn tả không? Tại sao không thể chuyển ngữ thành "Ừ/Vâng", "tức giận", "biểu cảm/vẻ mặt"? Hài hước hơn là có những truyện để nguyên tên phim Hán Việt, ví dụ "Cá voi trắng" thành "Bạch Kình" (Bạch Kình không phải tên người, nội dung là về con cá voi trắng", hay "Hoa tường vi nở" thì để là "Tường Vi Hoa Khai" để "cho hay". Chưa kể đến những câu văn có trật tự từ không phù hợp với ngữ pháp Tiếng Việt. Với mọi người mới đọc truyện, không biết nhiều từ Hán thì liệu có hiểu những cái tên và những từ đó không? Như vậy thì việc chuyển ngữ đã mất đi giá trị thật sự của nó rồi. Thích từ "thuần Hán" như thế thì đi đọc QT đi cho rồi.

Nhưng vấn đề khủng khiếp hơn mà tôi muốn nói là: Sau khi bị những bản edit như vậy "thuần hóa", các độc giả "thông thái" đã tôn sùng các bản edit mạng, phỉ báng các bản dịch vì không sử dụng từ "thuần Hán". Để tôi kể một vài ví dụ nhé, chắc các bạn còn nhớ vụ phốt "Đạo mộ bút ký" xuất bản năm nào, khi dịch giả dịch "Muộn Du Bình" thành "Bình kín miệng", các độc giả thông thái đã thi nhau phỉ báng. Nhưng xin thưa "Muộn Du Bình" là biệt danh, không phải tên riêng, mà đã là biệt danh thì dịch giả được phép và nên dịch sang từ Tiếng Việt tương đương, giống như trong Ma thổi đèn dịch Bàn Tử thành "Tuyền béo", Harry Potter dịch "Half-Blood Prince" thành Hoàng tử Lai vậy. Hay như gần đây có vụ "Ma đạo tổ sư", đòi giữ từ "bạch nhãn lang", hay "sói mắt trắng" vốn có nghĩa là "vong ơn bội nghĩa" trong ngôn ngữ Tiếng Việt.
(Tôi không có ý định bênh bản dịch nào trong 2 bản dịch được lấy ví dụ, nhưng chuyện nào ra chuyện đó, cái nào thật sự sai thì hẵng lên án. Nên mong đừng ai lôi các lỗi khác trong 2 bản dịch đó để phản bác luận điểm toàn bài của tôi)

Có ai từng nghĩ, nếu tình trạng này vẫn tiếp tục, các dịch giả sẽ bị buộc phải thay đổi theo thị hiếu để duy trì doanh thu, vậy thì dần dần chất lượng các truyện được xuất bản sẽ ngày càng thoái hóa, ngôn ngữ lộn xộn "lậm Tàu" không khác gì những bản edit mạng?

Một lần cuối tôi nhấn mạnh, các editor và độc giả làm ơn hãy tôn trọng chính ngôn ngữ mẹ đẻ của mình, hãy cố gắng giữ đúng tinh thần của dịch thuật, cố gắng chuyển ngữ những từ ngữ, câu cú có thể chuyển ngữ, nếu bạn thích câu chữ của nguyên tác, hãy để nó ở phần chú thích. Việc giữ lại những từ ngữ "Thuần Hán" không có ý nghĩa trong Tiếng Việt không thể hiện cái hay, cái sang, mà chỉ thể hiện sự nghèo nàn của các bạn trong chính ngôn ngữ mẹ đẻ của mình mà thôi.
Cùng chung tay giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt đi nào
 

Tịch Địa

Trúc Cơ Hậu Kỳ
Ngọc
108,477
Tu vi
94
Cùng chung tay giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt đi nào
Những gì bạn đấy liệt kê em cũng hay kể lể với cánh anh chị em mỗi khi gặp nhau, ví dụ như lúc em dịch Tu Chân Liêu Thiên Quần - Ban đầu em muốn để là Nhóm Chat Tu Chân, nhưng các bên đều phản đối với lý do "độc giả quen cái tên kia rồi, dịch ra họ thấy lạ hoặc không chịu đọc", OK người ta thuê mình mà, tùy thôi. Sau đó khi em dịch "Cửu Châu Nhất Hào Quần" thành "Nhóm Cửu Châu số 1" theo đúng nguyên tắc dịch cũng như nghĩa thật sự của nó thì lại có một đống con giời nhảy vào bảo "dịch ra nghe ngu si", chắc các bạn ấy tưởng "quần" nghe sang hơn thật. Nói chung từ rất nhiều vụ cãi vã vớ vẩn này nên em rút ra kinh nghiệm là mình dịch sao thì dịch, miễn không sai nghĩa thì được, kiên quyết không chơi "đẽo cày giữa đường". Người ta bây giờ dễ ngáo quyền lực ảo lắm, xen vào ép mình sửa 1 lần được thì sẽ có lần 2, lần 3.
 

Tịch Địa

Trúc Cơ Hậu Kỳ
Ngọc
108,477
Tu vi
94
Mình cũng cực kỳ hạn chế việc giữ cái này cái nọ rồi note chú thích, chỉ khi không có từ thay thế, hoặc có ẩn ý khác thì mới giữ nguyên rồi chú thích. Còn lại mình đều cố gắng tìm từ hoặc câu khác để thế vào. Đã tham gia dịch thì không nên đóng khung phạm vi ngôn từ của bản thân vào một bản convert hay QT mà nên mở rộng ra. Ví dụ như nhân vật bảo "Anh chắc chắn sẽ không thất bại!", mình muốn nhấn mạnh quyết tâm của họ thì đổi thành "Anh nhất định sẽ thành công!" < Điều mình muốn nhắn nhủ với các bạn chính là "Văn chương là vô hạn", việc cần chú ý nhất trong dịch không phải bám sát từng con chữ hay dấu phẩy của tác giả mà chủ yếu là chuyển tải nội dung, ý nghĩa ẩn trong đó. Cũng như bạn phải nhớ mình dịch cho ai xem, còn phải nghĩ rộng ra rằng sẽ có rất nhiều người mới đọc truyện chẳng biết nhiều từ Hán - Việt sẽ đọc bản dịch của mình, bạn không thể yêu cầu họ đi tìm hiểu hết đống từ ngữ thuần Hán kia rồi mới đọc bản dịch của mình được, làm thế chẳng khác nào tự giới hạn phạm vi tiếp cận của nó trong một nhóm nhỏ cả.

Và trên hết, dành cho những bạn bảo rằng dịch thẳng ra nghe "kỳ cục", một bản dịch thuần Việt chẳng có gì xấu hổ cả. Nhật ký trong tù, Bác đã viết:
“Đau khổ nào bằng mất tự do
Đến buồn đi ỉa cũng không cho”
Là tiếng mẹ đẻ thì có gì phải ngại miệng.
 

Top